• Encyklopedia biegacza

    ENCYKLOPEDIA BIEGACZA
    Poniżej zamieszczam niezwykle subiektywny wybór haseł, znajomość których może się moim zdaniem kiedyś przydać. Wybrane terminy można czasem usłyszeć w dyskusjach, a nie koniecznie wszyscy wiedzą o co w nich chodzi.

    ATP (adenozynotrifosforan)– jedyny w organizmie związek, z którego czerpie on energię do życia i jego przejawów. Wszystkie procesy energetyczne służą, w końcowym rozrachunku, do tworzenia ATP. Związek ten nie jest magazynowany tylko tworzony na bieżąco.

    Fosfokreatyna– związek znajdujący się w mięśniach, z którego w bardzo szybki sposób tworzone jest ATP, jest go jednak niewiele, wystarcza na kilka sekund wysiłku.

    Glikoliza– proces przekształcania glukozy (lub glikogenu) w ATP, końcowym jej produktem jest związek nazywany kwasem pirogronowym (pirogronian), z którego dalej produkowana jest kolejna porcja energii, a jej ilość zależy od dostępności tlenu.

    Cykl Krebsa– bardzo efektywny, ale niestety dość powolny proces uzyskiwania energii opierający się na wykorzystaniu tlenu, paliwem w tym procesie są pirogronian, kwasy tłuszczowe lub białka.

    Glikoliza beztlenowa– proces pozyskiwania ATP z pirogronianu bez obecności tlenu, co wiąże się z produkcją kwasu mlekowego. Proces glikolizy jest w miarę szybki, jednak nie tak efektywny jak cykl Krebsa.

    Kwas mlekowy (LA, mleczan)– końcowy produkt glikolizy beztlenowej, związek ten uważany jest za jeden z czynników wywołujących zmęczenie mięśni, wielkość jego stężenia daje informację o intensywności (ciężkości) wykonywanego wysiłku, jest on szeroko wykorzystywany w badaniach sportowych.

    Wolne kwasy tłuszczowe (WKT)– powstają one z rozpadu tłuszczu a następnie wchodzą w cykl przemian zmierzających do ich całkowitego wykorzystania w procesach produkcji ATP. Tylko w ten sposób tłuszcz może zostać „spalony”.

    Glikogen– magazynowa forma glukozy.

    Restytucja– powrót do stanu spoczynkowego, może się odnosić do różnych rzeczy np.: tętna czy mleczanu.

    Superkompensacja– podstawowy proces wykorzystywany w procesie treningowym, jest to po treningowa poprawa możliwości wysiłkowych w stosunku do stanu przed treningowego. Występuje po kilku dniach od treningu, a po ilu to zależy od takich czynników jak np.: wiek, wytrenowanie, rodzaj jednostki treningowej itd.

    Mitochondrium– elektrownia komórki, w tej organelli zachodzą procesy uzyskiwania energii.

    Serce sportowe– ogół zmian adaptacyjnych (przystosowawczych) mięśnia sercowego wywołanych wysiłkiem fizycznym (treningiem), szczególnie o charakterze wytrzymałościowym, np.: przerost lewej komory serca, zwiększenie objętości serca.

    Pułap tlenowy (VO2max)– zdolność pochłaniania tlenu przez organizm, jest to jeden z najpopularniejszych wskaźników wydolności fizycznej, szczególnie wydolności tlenowej. Często ciężkość (intensywność) wysiłku określa się w procentach VO2max.

    Wysiłek tlenowy– jest to taki poziom intensywności, kiedy energia do pracy mięśni pochodzi głównie z przemian zużywających tlen, a więc przede wszystkim ze spalania tłuszczy.

    Wysiłek beztlenowy kwasomlekowy– tutaj energia uzyskiwana jest ze spalania glukozy (glikogenu) przy niedoborze lub braku tlenu. Powoduje on wzrost stężenia mleczanu.

    Wysiłek beztlenowy niekwasomlekowy– energia uzyskiwana jest z ATP lub fosfokreatyny, trwa on kilka sekund i jest charakterystyczny dla wysiłków sprinterskich.

    Wysiłek mieszany– energia uzyskiwana jest z procesów tlenowych i beztlenowych kwasomlekowych, powoduje on wzrost stężenia mleczanu we krwi.

    Próg beztlenowy (mleczanowy, anaerobowy)– tak intensywność wysiłku, po przekroczeniu której stężenie mleczanu we krwi zaczyna systematycznie (czasem gwałtownie) wzrastać. W miejscu tym wysiłek tlenowy przechodzi w mieszany i dalej w beztlenowy.

    Próg 4-milimolowy (OBLA)– jest to takie obciążenie, przy którym koncentracja mleczanu we krwi osiąga wielkość 4mmol/l. Używany był on do określania progu beztlenowego. Generalnie odchodzi się już od niego, ponieważ w dużej liczbie przypadków nie pokrywa się on z rzeczywistością, przeważnie był zawyżony. Lepszym parametrem jest indywidualny próg mleczanowy.

    Próg wentylacyjny– taka intensywność wysiłku, przy której następuje znaczny wzrost wentylacji płuc (zwiększa się intensywność i głębokość oddechów), pokrywa się on na ogół z progiem beztlenowym.

    Próg tlenowy (MLSS)– jest to najwyższa wartość obciążenia, przy której zachodzi równowaga pomiędzy produkcją i utylizacją mleczanu, czyli jego stężenie waha się w granicach ±0,5mmol/l. Jest to strefa wysiłku tlenowego.

    Włókna mięśniowe– podstawowe elementy wchodzące w skład mięśni. Są trzy główne typy włókien mięśniowych różniące się budową i możliwościami. Typ I (skrót ang.-ST) to włókna tzw. tlenowe: wolnokurczliwe, o małej sile ale dużej odporności na zmęczenie (wytrzymałościowe). Typ IIX (FF) to włókna tzw. beztlenowe: szybkokurczliwe, o dużej sile i małej odporności na zmęczenie (szybkościowe). Typ IIA (FT) to włókna pośrednie (mieszane), tlenowo-beztlenowe: dość duża szybkość skurczu i odporność na zmęczenie, średnia siła skurczu. Z wiekiem występuje tendencja do zmiany włókien szybkich w wolne (wytrzymałościowe).

Comments are closed.